Thỏa thuận từ bỏ quyền yêu cầu hủy phán quyết trọng tài – xu hướng mới giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian thu hồi công lý

Trong những năm gần đây, trọng tài thương mại đang trở thành phương thức giải quyết tranh chấp được nhiều doanh nghiệp lựa chọn thay cho Tòa án. Tính bảo mật, linh hoạt, chuyên môn hóa và đặc biệt là khả năng giải quyết tranh chấp nhanh chóng chính là những ưu điểm nổi bật khiến trọng tài ngày càng được cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước tin tưởng.

Tuy nhiên, trên thực tế, không ít trường hợp bên thua kiện vẫn tiếp tục sử dụng thủ tục yêu cầu Tòa án hủy phán quyết trọng tài như một biện pháp kéo dài thời gian thi hành, làm giảm đáng kể giá trị của cơ chế giải quyết tranh chấp bằng trọng tài.

Chính vì vậy, một xu hướng pháp lý mới đang được nhiều quốc gia phát triển áp dụng là “Thỏa thuận từ bỏ quyền yêu cầu hủy phán quyết trọng tài”.

Bản chất của thỏa thuận từ bỏ quyền hủy phán quyết trọng tài

Trong pháp luật trọng tài quốc tế, nguyên tắc cốt lõi là quyền tự do định đoạt của các bên (Party Autonomy).

Nguyên tắc này cho phép các bên được quyền thỏa thuận về: Cơ quan trọng tài giải quyết tranh chấp; Số lượng và thành phần Hội đồng trọng tài; Địa điểm trọng tài; Ngôn ngữ tố tụng; Luật áp dụng; Quy tắc tố tụng trọng tài.

Từ nền tảng đó, nhiều quốc gia đã phát triển thêm cơ chế cho phép các bên được thỏa thuận từ bỏ quyền yêu cầu Tòa án hủy phán quyết trọng tài nhằm tăng tính chung thẩm của phán quyết.

Hiểu một cách đơn giản, đây là sự cam kết giữa các bên rằng sau khi Hội đồng trọng tài ban hành phán quyết, các bên sẽ không yêu cầu Tòa án xem xét hủy phán quyết đó, ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt liên quan đến trật tự công hoặc các vi phạm nghiêm trọng được pháp luật bảo vệ.

Vì sao doanh nghiệp quan tâm đến điều khoản này?

1. Rút ngắn thời gian giải quyết tranh chấp

Một trong những nguyên nhân khiến tranh chấp kéo dài là việc bên thua kiện liên tục sử dụng các thủ tục tố tụng nhằm trì hoãn nghĩa vụ thanh toán.

Khi các bên đã có thỏa thuận từ bỏ quyền yêu cầu hủy phán quyết trọng tài, khả năng kéo dài vụ việc sẽ giảm đáng kể, giúp doanh nghiệp sớm ổn định hoạt động kinh doanh và thu hồi công nợ.

2. Tăng hiệu quả thi hành phán quyết

Đối với các tranh chấp có giá trị lớn, đặc biệt là tranh chấp đầu tư, xây dựng, M&A hoặc mua bán hàng hóa quốc tế, thời gian chính là chi phí.

Việc loại bỏ nguy cơ kéo dài tố tụng giúp doanh nghiệp nhanh chóng đưa phán quyết vào giai đoạn thi hành, giảm thiểu rủi ro mất khả năng thanh toán của bên phải thi hành án.

3. Tiết kiệm đáng kể chi phí pháp lý

Mỗi thủ tục yêu cầu hủy phán quyết trọng tài thường kéo theo: Chi phí luật sư, chi phí tham gia tố tụng, chi phí quản lý nội bộ, chi phí cơ hội kinh doanh bị bỏ lỡ.

Việc hạn chế các thủ tục hậu trọng tài sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm nguồn lực đáng kể.

4. Phù hợp với các giao dịch quốc tế

Trong các giao dịch xuyên biên giới, nhà đầu tư nước ngoài thường ưu tiên tính ổn định và khả năng dự đoán được kết quả tranh chấp.

Do đó, các điều khoản tăng tính chung thẩm của trọng tài đang ngày càng được sử dụng rộng rãi trong các hợp đồng quốc tế.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy điều gì?

Nhiều quốc gia đã ghi nhận và cho phép các bên thỏa thuận từ bỏ quyền yêu cầu hủy phán quyết trọng tài dưới những điều kiện nhất định.

Thụy Sĩ: Pháp luật Thụy Sĩ cho phép các bên trong tranh chấp quốc tế được từ bỏ toàn bộ hoặc một phần quyền yêu cầu hủy phán quyết trọng tài nếu ý chí từ bỏ được thể hiện rõ ràng bằng văn bản.

Bỉ: Pháp luật Bỉ áp dụng theo hướng “tất cả hoặc không”, tức là các bên hoặc từ bỏ toàn bộ quyền yêu cầu hủy hoặc không từ bỏ.

Pháp: Pháp luật Pháp cho phép các bên thỏa thuận từ bỏ quyền yêu cầu hủy phán quyết trọng tài ngay cả sau khi tranh chấp đã phát sinh, miễn đáp ứng các điều kiện luật định.

Những quy định này cho thấy xu hướng quốc tế ngày càng đề cao tính chung thẩm và hiệu quả của cơ chế trọng tài.

Pháp luật Việt Nam đã cho phép chưa?

Đây là điểm đặc biệt đáng chú ý. Theo các quy định mới liên quan đến Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam, pháp luật đã bước đầu ghi nhận quyền của các bên được thỏa thuận từ bỏ quyền yêu cầu Tòa án hủy phán quyết trọng tài trong một số trường hợp nhất định.

Điều này cho thấy Việt Nam đang từng bước tiếp cận các chuẩn mực quốc tế nhằm xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, hiện đại và thân thiện với nhà đầu tư.

Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục được hướng dẫn rõ hơn như: Phạm vi từ bỏ toàn bộ hay một phần, các trường hợp liên quan đến trật tự công, điều kiện áp dụng đối với các chủ thể trong nước và nước ngoài và thẩm quyền xem xét hiệu lực của thỏa thuận từ bỏ.

Đây sẽ là những vấn đề quan trọng cần được hoàn thiện trong thời gian tới.

Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi soạn thảo điều khoản này?

Một sai lầm phổ biến là nhiều doanh nghiệp cho rằng chỉ cần ghi nhận “Phán quyết trọng tài là chung thẩm và có giá trị ràng buộc đối với các bên.”

Tuy nhiên, theo thực tiễn quốc tế, nội dung này thường chưa đủ để được xem là thỏa thuận từ bỏ quyền yêu cầu hủy phán quyết trọng tài.

Điều khoản từ bỏ phải thể hiện ý chí rõ ràng, minh thị và không gây nhầm lẫn về việc các bên đồng ý loại trừ hoặc hạn chế quyền yêu cầu hủy phán quyết trước Tòa án.

Việc soạn thảo không chính xác có thể khiến điều khoản bị tuyên vô hiệu hoặc không đạt được mục đích pháp lý mong muốn.

Góc nhìn từ LS LAW FIRM

Trong bối cảnh Việt Nam đang hội nhập sâu rộng với nền kinh tế toàn cầu, các tranh chấp thương mại quốc tế ngày càng gia tăng cả về số lượng và giá trị.

Do đó, việc thiết kế ngay từ đầu một cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp. Một điều khoản trọng tài được xây dựng bài bản có thể giúp doanh nghiệp tiết kiệm nhiều năm tranh tụng và hàng tỷ đồng chi phí pháp lý.

Ngược lại, một điều khoản được soạn thảo sơ sài có thể khiến toàn bộ chiến lược bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp gặp rủi ro.

LS LAW FIRM thường xuyên tư vấn, rà soát và xây dựng điều khoản giải quyết tranh chấp cho các hợp đồng thương mại, đầu tư, xây dựng, M&A và giao dịch quốc tế, nhằm bảo đảm khách hàng yên tâm trong vụ kiện (nếu có) và có khả năng thi hành hiệu quả các quyền lợi hợp pháp của mình.

LS LAW FIRM – Always accompany your development.