Tăng cường bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong kỷ nguyên thương mại điện tử

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 vừa có hiệu lực chưa lâu, nhưng trước sự biến đổi nhanh chóng của các hình thức mua sắm trực tuyến, Dự thảo sửa đổi năm 2026 đã tiếp tục bổ sung những quy định nhằm tăng cường bảo vệ người tiêu dùng trước sự biến đổi nhanh chóng của các hình thức mua sắm trực tuyến, đặc biệt chú trọng đến trách nhiệm của các chủ thể mới nổi trong môi trường số - là những người có ảnh hưởng (KOL/KOC).

1. Định nghĩa pháp lý về “Người có ảnh hưởng” (KOL/KOC)

Lần đầu tiên, khái niệm “Người có ảnh hưởng” được quy định một cách cụ thể trong luật. Theo Khoản 1 Điều 4 của Dự thảo, người có ảnh hưởng là chuyên gia, người có uy tín hoặc người được xã hội chú ý trong lĩnh vực, ngành nghề cụ thể.

Việc luật hóa định nghĩa này là cơ sở để áp đặt trách nhiệm pháp lý đối với các hoạt động quảng cáo, “review” sản phẩm trên các nền tảng mạng xã hội như TikTok, Facebook hay YouTube. Người có ảnh hưởng giờ đây không chỉ chịu trách nhiệm về mặt đạo đức mà còn phải chịu trách nhiệm pháp lý nếu thông tin cung cấp gây thiệt hại cho người tiêu dùng. Điều này góp phần tạo ra một môi trường quảng cáo trực tuyến minh bạch và đáng tin cậy hơn.

2. Bảo vệ thông tin cá nhân: Quyền được “Từ chối” rõ ràng hơn

Dự thảo nhấn mạnh nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân kinh doanh trong việc thiết lập phương thức rõ ràng để người tiêu dùng lựa chọn mục đích và phạm vi thu thập thông tin.

“2. Tổ chức, cá nhân kinh doanh phải thiết lập phương thức rõ ràng để người tiêu dùng lựa chọn mục đích, phạm vi thu thập, sử dụng thông tin đồng ý cung cấp và bày tỏ sự đồng ý hoặc không đồng ý…”

Quy định này nhằm chấm dứt tình trạng các ứng dụng tự động mặc định “đồng ý” cho phép truy cập danh bạ, vị trí hoặc sử dụng thông tin cá nhân cho mục đích quảng cáo mà người dùng không hề hay biết hoặc không có lựa chọn từ chối rõ ràng. Đây là một bước tiến lớn trong việc bảo vệ quyền riêng tư và kiểm soát dữ liệu cá nhân của người tiêu dùng trong kỷ nguyên số.

3. Cơ chế giải quyết tranh chấp: Ưu tiên thương lượng và hỗ trợ từ Nhà nước

Một thay đổi quan trọng tại Điều 56 và 57 của Dự thảo là việc tăng cường vai trò của cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương trong việc hỗ trợ thương lượng giữa người tiêu dùng và doanh nghiệp. Điều này nhằm đẩy nhanh quá trình giải quyết tranh chấp và giảm gánh nặng cho hệ thống tòa án, với một cơ chế được xây dựng như sau:

• Nếu doanh nghiệp không trả lời yêu cầu thương lượng của người tiêu dùng hoặc từ chối không có lý do chính đáng, người tiêu dùng có quyền yêu cầu cơ quan quản lý hỗ trợ.
• Thời hạn để doanh nghiệp phải tiến hành thương lượng được rút ngắn xuống còn 07 ngày làm việc kể từ khi nhận được yêu cầu, thay vì thời gian dài hơn như trước đây.

Quy trình hỗ trợ thương lượng mới được thiết lập theo các bước rõ ràng:

 4. Khởi kiện vì lợi ích công cộng: Bước tiến mới trong tư pháp

Dự thảo cũng làm rõ cơ chế xử lý tiền bồi thường thiệt hại trong các vụ án dân sự do tổ chức xã hội khởi kiện vì lợi ích công cộng. Tại khoản 2 Điều 73 của Dự thảo, trong trường hợp không xác định được đối tượng thụ hưởng cụ thể, khoản tiền này sẽ được sử dụng để phục vụ các hoạt động chung vì quyền lợi người tiêu dùng, dưới sự quản lý của cơ quan nhà nước.

Điều này đảm bảo tính răn đe đối với các hành vi vi phạm diện rộng nhưng thiệt hại lẻ tẻ ở mỗi cá nhân là nhỏ, khuyến khích các tổ chức xã hội tích cực tham gia bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

5. Tác động tổng thể và khuyến nghị

Trong giai đoạn chuyển đổi này, LS Law Firm khuyến nghị:

• Đối với các KOL/KOC: Cần kiểm chứng kỹ thông tin sản phẩm trước khi quảng bá và minh bạch về các mối quan hệ hợp tác thương mại để tránh rủi ro pháp lý. Việc này không chỉ là tuân thủ luật pháp mà còn là xây dựng uy tín cá nhân lâu dài.
• Đối với doanh nghiệp: Cần chuẩn bị hệ thống tiếp nhận và giải quyết khiếu nại trực tuyến vận hành trơn tru để đáp ứng thời hạn 07 ngày theo quy định mới.
• Đối với người tiêu dùng: Cần chủ động tìm hiểu các quyền lợi của mình, bày tỏ sự đồng ý hoặc từ chối rõ ràng đối với việc thu thập thông tin cá nhân, và sử dụng quyền yêu cầu hỗ trợ từ cơ quan nhà nước khi quá trình thương lượng với doanh nghiệp bị đình trệ.

Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là nền tảng để doanh nghiệp phát triển bền vững. LS Law Firm cam kết cung cấp các giải pháp pháp lý tối ưu để bảo vệ cả doanh nghiệp và người tiêu dùng trong môi trường kinh doanh mới.

LS LAW FIRM

Nguồn tham khảo: Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (2026).