Giữ ranh giới để giữ niềm tin – Khi tranh chấp dân sự không nên bước sang con đường hình sự

Luật sư Hồ Vương Quốc Sử (Giám đốc điều hành tại LS Law Firm) - Mùa Xuân của một nền kinh tế không chỉ đến từ những con số tăng trưởng, mà còn bắt đầu từ niềm tin của doanh nghiệp vào sự công bằng và minh bạch của pháp luật. Trong dòng chảy sôi động của nền kinh tế thị trường, tranh chấp là điều khó tránh. Hợp đồng có thể đổ vỡ, dự án có thể dang dở, dòng tiền có thể đứt gãy vì những biến động không ai lường trước. Nhưng điều khiến cộng đồng doanh nghiệp lo ngại không phải là tranh chấp, mà là cách tranh chấp ấy được nhìn nhận và xử lý.

Những năm gần đây, trong không ít trường hợp, các tranh chấp phát sinh từ quan hệ dân sự – thương mại đã không dừng lại ở phòng xử án dân sự, mà bước sang con đường tố tụng hình sự, để lại nhiều day dứt cho giới kinh doanh và cả những người làm luật.

Khi rủi ro kinh doanh bị nhìn bằng lăng kính hình sự

Bản chất của kinh doanh là chấp nhận rủi ro. Không một doanh nhân nào có thể khẳng định rằng mọi quyết định đầu tư đều dẫn đến thành công. Thị trường biến động, chính sách thay đổi, dịch bệnh, thiên tai… tất cả đều có thể khiến một kế hoạch tưởng như hoàn hảo trở nên dang dở.

Thế nhưng, trong thực tiễn áp dụng pháp luật, có những trường hợp việc không thực hiện được nghĩa vụ hợp đồng – vốn là hệ quả bình thường của rủi ro kinh doanh – lại bị diễn giải thành hành vi chiếm đoạt tài sản. Từ đó, tranh chấp dân sự bị “đẩy” sang xử lý hình sự, kéo theo những hệ lụy nặng nề: tài khoản bị phong tỏa, tài sản bị kê biên, người điều hành bị cấm xuất cảnh, thậm chí tạm giam.

Đối với doanh nghiệp, chỉ cần một quyết định khởi tố, dù sau này có được minh oan, cũng đủ để đánh gục uy tín, làm đứt gãy hoạt động sản xuất – kinh doanh, khiến những dự án đang ươm mầm phải dừng lại giữa chừng.

Ranh giới không nằm ở kết quả, mà ở ý chí

Pháp luật, suy cho cùng, không chỉ xét đến kết quả, mà quan trọng hơn là ý chí và bản chất của hành vi. Việc không trả được nợ, không hoàn thành nghĩa vụ không đồng nghĩa với việc có tội. Ranh giới giữa tranh chấp dân sự và trách nhiệm hình sự nằm ở chỗ: ngay từ đầu, chủ thể có ý định gian dối để chiếm đoạt hay không.

Nếu hợp đồng chỉ là lớp vỏ để che đậy hành vi lừa đảo, nếu ngay từ thời điểm giao kết đã tồn tại sự gian dối có chủ đích, thì việc xử lý hình sự là cần thiết và không thể tránh khỏi. Nhưng nếu các bên tham gia giao dịch với thiện chí, hoạt động kinh doanh có thật, dòng tiền được sử dụng đúng mục đích, thì những thất bại phát sinh cần được nhìn nhận như một phần tất yếu của đời sống kinh doanh, và phải được giải quyết bằng cơ chế dân sự – thương mại.

Giữ ranh giới để giữ niềm tin

Một môi trường đầu tư lành mạnh không phải là nơi không có tranh chấp, mà là nơi tranh chấp được giải quyết đúng bản chất. Khi ranh giới giữa dân sự và hình sự bị xóa nhòa, niềm tin của doanh nghiệp vào pháp luật cũng dần phai nhạt.

Mùa Xuân là mùa của khởi đầu. Để những khởi đầu ấy bền vững, pháp luật cần đóng vai trò là điểm tựa an toàn, không phải là nỗi lo thường trực của doanh nhân. Giữ đúng ranh giới giữa tranh chấp dân sự và xử lý hình sự, vì thế, không chỉ là yêu cầu kỹ thuật pháp lý, mà còn là cam kết của Nhà nước đối với sự phát triển lành mạnh của nền kinh tế nước nhà.

LS LAW FIRM – Always accompany your development